W skrócie
  • → Duże badania łączą antykoncepcję hormonalną z nieco wyższym ryzykiem rozpoczęcia leczenia depresji, najwyraźniej u nastolatek i w pierwszych miesiącach
  • → U młodych kobiet z ADHD to powiązanie było silniejsze, szczególnie przy tabletkach
  • → To nie znaczy, że tabletka jest dla Ciebie zła. U części kobiet antykoncepcja wręcz łagodzi objawy przed okresem
  • → Najlepsza ochrona to wybór metody z lekarzem i obserwacja nastroju przez pierwsze miesiące

Zaczynasz nową tabletkę i po dwóch miesiącach czujesz, że coś jest nie tak. Łatwiej płaczesz, mniej Ci się chce, świat jest szarszy. Albo odwrotnie: odkąd bierzesz tabletkę, tydzień przed okresem przestał być koszmarem. Obie historie są prawdziwe i obie mogą dotyczyć kobiet z ADHD.

W tym tekście zbieramy to, co wiadomo z badań o antykoncepcji hormonalnej, nastroju i ADHD, tak żebyś mogła porozmawiać z lekarzem z konkretami w ręku. Bez straszenia i bez upiększania.

Czy antykoncepcja hormonalna wpływa na nastrój?

U części kobiet tak. Największe badanie na ten temat objęło ponad milion Dunek w wieku od 15 do 34 lat. Kobiety biorące tabletkę dwuskładnikową o 23% częściej niż kobiety bez antykoncepcji hormonalnej zaczynały brać leki przeciwdepresyjne. Przy innych metodach ryzyko też było wyższe: tabletka jednoskładnikowa 1,34 raza, plaster 2 razy, krążek dopochwowy 1,6 raza, wkładka hormonalna z lewonorgestrelem 1,4 raza1.

Dwie rzeczy z tego badania są szczególnie ważne:

Jak to czytać: to ryzyko względne w ogromnej grupie, a nie wyrok dla jednej osoby. Badanie pokazuje powiązanie, a nie dowodzi, że antykoncepcja jest przyczyną. Mimo to jest wystarczająco wyraźne, żeby nie zbywać zmian nastroju po nowej metodzie słowami „to na pewno nie od tabletki”.

ADHD i tabletki antykoncepcyjne: co pokazało szwedzkie badanie

W 2023 roku szwedzcy badacze sprawdzili w rejestrach krajowych 29 767 dziewcząt i młodych kobiet z ADHD w wieku od 15 do 24 lat oraz ponad 763 tysiące bez ADHD2. Wyniki:

3,7×
wyższe ryzyko depresji przy samym ADHD, niezależnie od antykoncepcji
5,2×
kobiety z ADHD na tabletce dwuskładnikowej vs kobiety bez ADHD i bez tabletki
5,0×
kobiety z ADHD na tabletce jednoskładnikowej, to samo porównanie

Uwaga na interpretację, bo te liczby łatwo przeczytać źle. Ponad pięciokrotnie wyższe ryzyko to porównanie z kobietami, które nie mają ADHD i nie biorą tabletki. Duża część tej różnicy wynika z samego ADHD, przy którym ryzyko depresji było około 3,7 raza wyższe bez względu na antykoncepcję. Autorzy uznali jednak, że tabletki dokładają do tego ryzyka więcej u kobiet z ADHD niż u ich rówieśniczek bez ADHD. Przy metodach innych niż tabletki (na przykład krążek, plaster, implant, wkładka) ryzyko było umiarkowanie wyższe w obu grupach podobnie2.

Wniosek badaczy jest praktyczny: informacja o tym ryzyku, a także o możliwych korzyściach z długodziałających metod odwracalnych (takich jak wkładka czy implant), powinna być stałą częścią rozmowy o antykoncepcji z młodymi kobietami z ADHD, a decyzję warto podejmować wspólnie z lekarzem2.

Czy antykoncepcja może pomóc przy objawach przed okresem?

Tak, u części kobiet. W badaniach u kobiet z PMDD, czyli ciężką postacią dolegliwości przedmiesiączkowych, tabletka z drospirenonem i niską dawką estrogenu zmniejszała objawy bardziej niż placebo i poprawiała funkcjonowanie w pracy i relacjach3. Wytyczne amerykańskich ginekologów wymieniają antykoncepcję hormonalną wśród opcji leczenia zaburzeń przedmiesiączkowych4.

Holenderskie badanie 209 kobiet z ADHD zauważyło z kolei, że objawy PMDD wiązały się z rzadszym stosowaniem antykoncepcji5. Z takiego badania nie da się wyczytać, co jest przyczyną, a co skutkiem, ale pokazuje ono, że związek hormonów i nastroju przy ADHD działa w obie strony. Dlatego odpowiedź na pytanie, czy tabletka Ci służy, najlepiej sprawdzić na sobie, razem z lekarzem. Jeśli tydzień przed okresem to Twój najgorszy czas, przeczytaj też PMDD a ADHD.

Tabletka, plaster czy wkładka: czy przy ADHD metoda ma znaczenie?

Ma, z dwóch powodów.

Pierwszy to nastrój. W obu opisanych badaniach różne metody wiązały się z różnym ryzykiem, a w badaniu szwedzkim u kobiet z ADHD najwyraźniej odstawały tabletki12.

Drugi to codzienne pamiętanie. Tabletka działa dobrze, gdy bierzesz ją regularnie, a przy ADHD to bywa wyzwaniem. Autorzy szwedzkiego badania zwracają uwagę, że skutki uboczne antykoncepcji mogą zniechęcać do regularnego stosowania metod zależnych od użytkowniczki i zwiększać ryzyko nieplanowanej ciąży2. W innym szwedzkim badaniu wśród kobiet z ADHD, które rodziły po raz pierwszy, porody przed 20. rokiem życia zdarzały się w 15,3% przypadków, a bez ADHD w 2,8%6.

To nie jest argument za żadną konkretną metodą. To argument, żeby powiedzieć ginekologowi wprost: „mam ADHD, zapominam o codziennych rzeczach i chcę, żebyśmy wzięli pod uwagę mój nastrój”. Wtedy lekarz może zaproponować metody, które nie wymagają pamiętania codziennie, albo inaczej zaplanować kontrolę.

Leki na ADHD a antykoncepcja: o co zapytać

To jedno z częstszych pytań. Ponieważ odpowiedź zależy od konkretnych leków i dawek, najbezpieczniej sprawdzić ją z lekarzem albo farmaceutą. Na wizytę weź:

Jeśli zauważasz, że lek na ADHD działa inaczej w różnych dniach, przeczytaj czemu lek na ADHD przestaje działać przed okresem.

Antykoncepcja a śledzenie cyklu

Przy tabletce dwuskładnikowej głównym mechanizmem działania jest zahamowanie owulacji7. To znaczy, że nie przechodzisz przez typowe fazy, folikularną i lutealną, w taki sposób, jak bez tabletki. Opisy faz cyklu, które znasz z tekstu ADHD a faza lutealna, nie przenoszą się więc jeden do jednego na Twoją sytuację.

Nie znaczy to, że śledzenie nie ma sensu. Nadal możesz zauważyć powtarzalny wzór, na przykład związany z przerwą od tabletek. Sprawdzisz to tylko na własnych danych, dlatego warto notować samopoczucie razem z dniem opakowania albo dniem krwawienia.

Jak obserwować się po zmianie antykoncepcji?

Skoro ryzyko było największe w pierwszych miesiącach1, to właśnie wtedy warto mieć oko na siebie. Prosty plan:

Jeśli pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy albo o tym, że nie chcesz żyć, nie czekaj na wizytę kontrolną. Zadzwoń pod bezpłatny numer 116 123 (telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym) albo, gdy zagrożone jest życie, pod 112.

Najczęstsze pytania

Czy tabletki antykoncepcyjne mogą powodować depresję?

Duże badania łączą antykoncepcję hormonalną z nieco wyższym ryzykiem rozpoczęcia leczenia depresji, najwyraźniej u nastolatek i około 6 miesięcy po rozpoczęciu. To powiązanie, a nie dowód, że tabletka jest przyczyną, i większość kobiet nie doświadcza takich zmian. Każdą wyraźną zmianę nastroju po nowej metodzie warto omówić z lekarzem.

Czy kobiety z ADHD mogą brać tabletki antykoncepcyjne?

Tak, ADHD samo w sobie nie wyklucza antykoncepcji hormonalnej. Szwedzkie badanie wskazuje jednak, że młode kobiety z ADHD na tabletkach częściej chorowały na depresję, więc warto powiedzieć ginekologowi o ADHD i obserwować nastrój przez pierwsze miesiące.

Która antykoncepcja jest najlepsza przy ADHD?

Nie ma jednej najlepszej metody. Przy wyborze liczą się nastrój, zdrowie, przeciwwskazania i to, czy łatwo Ci pamiętać o codziennej tabletce. Metody, które nie wymagają codziennego pamiętania, warto omówić z ginekologiem.

Czy leki na ADHD osłabiają antykoncepcję?

To zależy od konkretnych leków. Przynieś lekarzowi albo farmaceucie listę wszystkich leków i nazwę antykoncepcji i zapytaj o interakcje.

Czy antykoncepcja może pomóc na PMDD?

U części kobiet tak. W badaniach tabletka z drospirenonem i niską dawką estrogenu zmniejszała objawy PMDD bardziej niż placebo. Wytyczne wymieniają antykoncepcję hormonalną jako jedną z opcji leczenia.

To materiał edukacyjny, nie porada medyczna. Decyzję o antykoncepcji podejmujesz razem z ginekologiem, a przy ADHD warto, żeby wiedział o niej także psychiatra. Nie zmieniaj ani nie odstawiaj antykoncepcji ani leków bez rozmowy z lekarzem.

W MierzSię codzienny wpis zajmuje około 2 minut: energia, nastrój, sen i leki. Dzięki temu po zmianie metody masz porównanie „przed” i „po” czarno na białym, a nie tylko wrażenie.

Wolisz papier? Planer „Twój rytm” rozpisuje cały cykl z Twoich dat: trudny tydzień widzisz, zanim nadejdzie. Zobacz planer → Rozmawiasz o tym z lekarzem? Teczka na wizytę zbiera dwa cykle obserwacji (także tygodnie tabletki) i gotowe pytania do ginekologa i psychiatry. Zobacz teczkę →

Nowa metoda? Zapisuj, jak się czujesz

Kilka tygodni krótkich wpisów przed zmianą i po niej to najlepszy materiał na rozmowę z lekarzem. Podstawa jest za darmo, bez karty.

Załóż darmowe konto → za darmo · bez karty · ok. 2 minuty dziennie
Dziś
Nastrój
5/10
Energia
5/10
Sen
7/10
Faza cyklu
🌱 Folik.
🌙 Lutealna
Zapisz dzień ✓