W skrócie
  • → W dużym szwedzkim badaniu po roku 55% osób uznało, że dotrzymało postanowienia. Wcale nie jest tak, że prawie nikomu się nie udaje
  • → Lepiej wypadły cele typu „zacznę” niż „przestanę”, a także osoby, które miały wyznaczoną jedną osobę do wsparcia
  • → Przy ADHD odległa nagroda motywuje słabiej, dlatego postanowienie potrzebuje bliskich, małych kroków
  • → Weź 3 postanowienia, nie 12. Pominięty dzień nie psuje nawyku: w badaniu jedno opuszczenie nie miało większego wpływu

31 grudnia lista wygląda imponująco: siłownia trzy razy w tygodniu, medytacja, osiem szklanek wody, zero cukru, japoński i porządek w szafie. 3 stycznia zostaje woda. W lutym nie pamiętasz, gdzie jest ta lista. A w grudniu znowu kupujesz nowy planer, bo „tym razem będzie inaczej”.

Jeśli masz ADHD, ten scenariusz możesz znać aż za dobrze. Dobra wiadomość: postanowienia noworoczne działają częściej, niż się mówi, a kilka prostych zasad z badań da się dopasować do mózgu z ADHD. W tym tekście wyjaśniamy, czemu postanowienia padają, ile osób naprawdę wytrwa, jak je formułować i co zrobić, gdy w lutym wypadniesz z rytmu.

Dlaczego z ADHD postanowienia padają już w styczniu?

Postanowienie noworoczne to obietnica nagrody, która przyjdzie kiedyś: za pół roku będę w formie, za rok będę mówić po japońsku. Dla mózgu z ADHD „kiedyś” waży mniej niż „teraz”. Metaanaliza 21 badań z udziałem 3913 osób pokazała, że osoby z ADHD w zadaniach z pieniędzmi wyraźniej niż inne wybierają mniejszą nagrodę od razu zamiast większej później. Psychologowie nazywają to dyskontowaniem odroczonej nagrody, a różnica między grupami była średniej wielkości1.

W praktyce to znaczy, że postanowienie zbudowane na odległym celu ma przy ADHD pod górkę od pierwszego dnia. Na starcie niesie ekscytacja nowością. Kiedy nowość mija, a nagrody wciąż nie widać, motywacja siada. Dochodzą do tego zwykłe styczniowe przeszkody: powrót do pracy po świętach, krótkie dni, rozregulowany sen. I gubienie czasu, przez które „zacznę w przyszłym tygodniu” niepostrzeżenie zamienia się w marzec.

To nie jest dowód, że jesteś leniwa albo słaba. To informacja, jak zaprojektować postanowienie inaczej. Jeśli przy każdej porażce słyszysz w głowie stare „znowu Ci się nie udało”, przeczytaj tekst o wstydzie przy ADHD.

Ile osób naprawdę wytrwa w postanowieniach?

W internecie krąży wiele liczb, często bez źródła. Jedno z największych badań przeprowadzili szwedzcy psycholodzy. 1066 osób z ogólnej populacji zapisało swoje postanowienia na nowy rok i zostało losowo podzielonych na trzy grupy z różną ilością wsparcia. Najczęstsze postanowienia dotyczyły zdrowia fizycznego, odchudzania i nawyków jedzeniowych. Po roku 55% osób, które odpowiedziały na ankietę, uznało, że dotrzymało postanowienia2.

Dwa ograniczenia warto znać. Po pierwsze, to samoocena: badacze pytali, czy ktoś uważa, że mu się udało. Po drugie, badanie dotyczyło ogólnej populacji, a nie osób z ADHD. Nie wiemy, ile osób z ADHD wytrwa, bo nikt tego nie zbadał. Wiemy za to, że postanowienia nie są skazane na porażkę.

Ciekawy jest też wynik o wsparciu. Najlepiej wypadła grupa, która dostała informacje o roli wsparcia społecznego i miała wskazać jedną osobę, która będzie jej kibicować przez cały rok. Grupa z bardziej rozbudowanym wsparciem, z dodatkowymi ćwiczeniami i zasadami wyznaczania celów, nie wypadła lepiej2. Więcej materiałów nie znaczy więcej sukcesu. Dla mózgu z ADHD, który łatwo tonie w nadmiarze, to dobra wiadomość.

Jak sformułować postanowienie, żeby działało: „zacznę” zamiast „przestanę”

W tym samym badaniu sprawdzono, czy ma znaczenie, jak brzmi cel. Osoby z postanowieniem typu „zacznę coś robić” (na przykład „zacznę chodzić na spacery”) dotrzymały go po roku w 58,9%, a osoby z postanowieniem typu „przestanę coś robić” (na przykład „przestanę jeść słodycze”) w 47,1%2.

Jak to przełożyć na praktykę:

Pomaga też przyczepienie nowego zachowania do stałego momentu dnia. W badaniu nad tworzeniem nawyków 96 osób przez 12 tygodni codziennie wykonywało wybraną czynność w tej samej sytuacji, na przykład „po śniadaniu”. Czas, po którym czynność stawała się prawie automatyczna, wahał się od 18 do 254 dni3. To ogromny rozrzut. Jeśli po trzech tygodniach nowy nawyk dalej wymaga wysiłku, nie znaczy to, że robisz coś źle. Twój czas może być po prostu dłuższy.

Postanowienia noworoczne: przykłady dla mózgu z ADHD (3, nie 12)

Zasada, której używamy w MierzSię: maksymalnie 3 nawyki naraz. To nie jest wynik badania, tylko nasze założenie: przy ADHD długa lista szybko zamienia się w listę wyrzutów. Trzy rzeczy łatwiej zapamiętać, łatwiej odhaczyć i łatwiej do nich wrócić.

Przykłady postanowień, które są małe, konkretne i zaczynają się od „zacznę”:

Dobre postanowienie przy ADHD ma trzy cechy: da się je zrobić w kiepski dzień, jest przypięte do stałej pory albo czynności i daje szybki, widoczny znak, że się udało. Cel na koniec roku może być duży. Krok na dziś musi być mały.

Zapisz postanowienia tam, gdzie patrzysz codziennie, a nie w zeszycie, który zniknie w szufladzie. Przy ADHD to, czego nie widać, często przestaje istnieć. Karteczka na lodówce, tapeta w telefonie, przypomnienie w kalendarzu: wybierz jedno i trzymaj się tego miejsca.

Zwróć uwagę też na rytm cyklu. Jeśli wiesz, że tydzień przed okresem masz mniej energii, nie oceniaj postanowienia po tym tygodniu (dlaczego wtedy jest trudniej, wyjaśniamy w tekście ADHD a faza lutealna). Na trudniejsze dni możesz mieć wersję minimum, na przykład 3 minuty spaceru zamiast 10.

Wypadłaś z rytmu w lutym? Co dalej

To najważniejsza część, bo przerwa prędzej czy później zdarza się każdemu, a przy ADHD zwykle prędzej. Choroba, wyjazd, gorszy tydzień, przeprowadzka, zwykłe zapomnienie. Pytanie nie brzmi „czy wypadniesz”, tylko „jak wrócisz”.

Tu badania przynoszą ulgę. W cytowanym badaniu nad nawykami jedno opuszczenie okazji do wykonania czynności nie miało istotnego wpływu na budowanie nawyku. Liczyło się powtarzanie w tym samym kontekście w dłuższym czasie3. Jeden pominięty dzień niczego nie przekreśla. Problemem jest dopiero myśl „skoro już nie wyszło, to rzucam wszystko”.

Jeśli zamiast wypadnięcia z rytmu czujesz, że od dawna nic nie daje Ci energii, a każdy dzień jest wysiłkiem, problem może leżeć głębiej niż w postanowieniach. Przeczytaj tekst o wypaleniu przy ADHD, a jeśli zima mocno odbiera Ci siły, także tekst ADHD a depresja sezonowa.

Ostatnia rzecz. Większość aplikacji do zdrowia psychicznego ludzie porzucają bardzo szybko. W analizie danych o używaniu 93 popularnych aplikacji tego typu po 30 dniach wciąż korzystało z nich średnio (mediana) 3,3% osób, które je pobrały4. Jeśli kiedyś porzuciłaś aplikację, planer albo dziennik, jesteś w ogromnej większości. Następnym razem wybierz narzędzie, do którego łatwo wrócić po przerwie.

Najczęstsze pytania

Ile osób dotrzymuje postanowień noworocznych?

W dużym szwedzkim badaniu na 1066 osobach po roku 55% uczestników, którzy odpowiedzieli na ankietę, uznało, że dotrzymało postanowienia. To samoocena i badanie ogólnej populacji, a nie osób z ADHD.

Jak wytrwać w postanowieniach noworocznych?

Wybierz najwyżej kilka postanowień, formułuj je jako „zacznę”, a nie „przestanę”, przypnij nowe zachowanie do stałego momentu dnia i wskaż jedną osobę, która będzie Cię wspierać. Gdy wypadniesz z rytmu, wróć od najmniejszej wersji.

Dlaczego z ADHD trudniej wytrwać w postanowieniach?

Przy ADHD odległa nagroda motywuje słabiej niż nagroda od razu, co pokazują badania nad dyskontowaniem odroczonej nagrody. Postanowienia oparte na celu za pół roku mają więc pod górkę. Pomagają małe kroki z szybkim, widocznym efektem.

Ile trwa wyrobienie nawyku?

To bardzo indywidualne. W badaniu nad tworzeniem nawyków czas do niemal pełnej automatyczności wahał się od 18 do 254 dni. Pojedynczy pominięty dzień nie miał istotnego wpływu na budowanie nawyku.

Jakie postanowienia noworoczne wybrać, gdy mam ADHD?

Małe, konkretne i przypięte do stałej pory, na przykład 10 minut spaceru po obiedzie albo telefon poza sypialnią o 23:00. Najlepiej maksymalnie 3 naraz, z wersją minimum na gorsze dni.

To materiał edukacyjny, nie porada medyczna. Jeśli brak energii, motywacji albo radości trwa tygodniami, to może być coś więcej niż trudność z postanowieniami. Porozmawiaj wtedy z lekarzem.

W MierzSię ustawiasz maksymalnie 3 nawyki i odhaczasz je w codziennym wpisie, a pominięty dzień to informacja, nie porażka. W Planerze wpisujesz intencję tygodnia, a każdego dnia zapisujesz jedną wygraną. Widzisz też energię i dzień cyklu, więc wiesz, kiedy wystarczy wersja minimum.

Wolisz papier? Planer „Twój rytm” rozpisuje cały cykl z Twoich dat: trudny tydzień widzisz, zanim nadejdzie. Zobacz planer →

3 nawyki, nie 12

Ustaw maksymalnie trzy nawyki, odhaczaj je w 2 minuty dziennie i patrz na nie na tle energii i cyklu. Podstawa zawsze za darmo, bez karty.

Załóż darmowe konto → za darmo · bez karty · ok. 2 minuty dziennie
Dziś
Energia
6/10
Nastrój
7/10
Sen
6/10
Faza cyklu
🌱 Folik.
🌙 Lutealna
Zapisz dzień ✓