- → Większy apetyt przed okresem jest dobrze opisany w badaniach: w fazie lutealnej kobiety jedzą średnio więcej niż w folikularnej
- → Przy PMS rośnie też ochota na jedzenie dla przyjemności, a u kobiet z napadami objadania hormony mocniej wiążą się z rozregulowanym jedzeniem
- → ADHD wiąże się z wyższym ryzykiem zaburzeń odżywiania, w tym napadowego objadania się; łącznikiem jest między innymi impulsywność
- → Jeśli napady się powtarzają i czujesz utratę kontroli, porozmawiaj ze specjalistą. To leczy się psychoterapią, nie dietą
Tydzień przed okresem otwierasz lodówkę piąty raz w ciągu godziny. Czekolada znika, zanim zdążysz pomyśleć, czy w ogóle jej chcesz. Potem przychodzi wstyd i postanowienie, że „od jutra koniec”. A za miesiąc wszystko wraca.
Jeśli masz ADHD, możesz mieć wrażenie, że u Ciebie jest jeszcze trudniej się zatrzymać. Badania mówią, że to wrażenie ma podstawy. W tym tekście wyjaśniamy, co dzieje się z apetytem w drugiej połowie cyklu, jak ADHD łączy się z kompulsywnym jedzeniem, kiedy warto poszukać pomocy i jak przejść przez święta bez diety i bez wstydu.
Jedno zastrzeżenie na start: nie piszemy tu o odchudzaniu, wadze ani liczeniu czegokolwiek. Twoje ciało nie jest projektem do poprawienia.
Dlaczego przed okresem chce się jeść (zwłaszcza słodyczy)?
Druga połowa cyklu, czyli faza lutealna, to czas wysokiego progesteronu i zmieniającego się estrogenu. U wielu kobiet wraz z tymi zmianami rośnie apetyt. To nie jest kwestia charakteru: ciało w tej fazie po prostu domaga się więcej.
Ważne jest też to, na co masz ochotę. W badaniu 150 kobiet te z zespołem napięcia przedmiesiączkowego (PMS) w fazie lutealnej miały wyraźnie wyższy tak zwany głód hedoniczny, czyli ochotę na jedzenie dla przyjemności, a nie z fizycznego głodu. W tej fazie jadły też więcej niż kobiety bez PMS1. To badanie oparte na ankietach internetowych, ale dobrze opisuje to, co wiele kobiet zna z życia: przed okresem kusi nie marchewka, tylko coś słodkiego, tłustego i natychmiast poprawiającego humor. Jeśli obok apetytu przed okresem mocno siada też nastrój, przeczytaj tekst PMDD a ADHD.
Hormony wpływają też na jedzenie pod wpływem emocji. W badaniu, w którym 445 kobiet przez 45 dni oddawało próbki śliny do pomiaru hormonów i oceniało swoje jedzenie, związek między hormonami jajnikowymi a rozregulowanym jedzeniem, w tym jedzeniem „na emocjach”, był wyraźnie silniejszy u kobiet, które miały napady objadania się2. To ważna informacja: jeśli zmagasz się z napadami, druga połowa cyklu może być dla Ciebie trudniejsza niż dla innych.
Ile więcej jemy w fazie lutealnej?
Na to pytanie odpowiedziała metaanaliza z 2025 roku. Badacze zebrali 15 zestawów danych z udziałem 330 kobiet w wieku 18 do 45 lat, bez historii zaburzeń odżywiania. Wynik: w fazie lutealnej kobiety jadły statystycznie więcej niż w fazie folikularnej, średnio o około 168 kcal dziennie3. Autorzy zaznaczają, że badania mierzyły jedzenie i fazy cyklu różnymi metodami, więc to przybliżenie, a nie dokładna liczba.
Podajemy ją z jednego powodu: żeby było czarno na białym, że większy apetyt przed okresem jest normalną, opisaną w nauce reakcją organizmu. To nie jest liczba do pilnowania ani do „odpracowania”. Jeśli przed okresem jesz więcej, Twoje ciało robi dokładnie to, co robi u większości kobiet.
ADHD a kompulsywne jedzenie: co mówią badania?
Tu robi się poważniej. Metaanaliza z 2016 roku objęła 12 badań, w których porównano ponad 4000 osób z ADHD z ponad 29 000 osób bez ADHD. Iloraz szans na rozpoznanie jakiegokolwiek zaburzenia odżywiania u osób z ADHD wynosił 3,82, a dla zaburzenia z napadami objadania się 4,134. Iloraz szans to miara statystyczna, a nie „cztery razy więcej chorych”, ale kierunek jest jasny. Związek był silniejszy, gdy ADHD rozpoznawano w wywiadzie klinicznym, niż gdy opierano się tylko na ankiecie.
Przegląd 75 badań z 2017 roku pokazał umiarkowanie mocne dowody na związek ADHD z zaburzonym jedzeniem, zwłaszcza z objadaniem się. Najbardziej spójnie z objadaniem się wiązała się impulsywność, jeden z objawów ADHD5. Autorzy podkreślają, że nie wiadomo jeszcze, co jest przyczyną, a co skutkiem.
W internecie często pada hasło „jedzenie jako szybka dopamina”. To skrót myślowy. Badania nad zaburzeniem z napadami objadania się wskazują na trudności w przetwarzaniu nagrody, hamowaniu reakcji i regulacji emocji6, czyli na obszary, z którymi przy ADHD i tak jest pod górkę. Dorzuć do tego gorszy tydzień przed okresem, a łatwo zrozumieć, czemu kontrola słabnie właśnie wtedy. Więcej o tym, co dzieje się z mózgiem w tej fazie, przeczytasz w tekście ADHD a faza lutealna.
Jeśli bierzesz leki na ADHD i zauważasz, że Twój apetyt zmienia się w ciągu dnia albo w trakcie cyklu, zapisz to i powiedz lekarzowi. Tylko lekarz może ocenić, czy coś zmienić w leczeniu. O tym, czemu lek bywa słabszy przed okresem, piszemy w tekście czemu lek na ADHD przestaje działać przed okresem.
Napady objadania przed okresem: kiedy to już coś więcej i do kogo iść?
Większy apetyt to jedno. Zaburzenie z napadami objadania się (w skrócie BED, od angielskiego binge eating disorder) to coś innego. Według przeglądu z 2022 roku polega na regularnych epizodach, w czasie których ktoś zjada stosunkowo duże ilości jedzenia i ma poczucie utraty kontroli nad jedzeniem. Szacuje się, że dotyczy od 0,6 do 1,8% dorosłych kobiet, często pozostaje nierozpoznane i nieleczone, a podstawą leczenia jest psychoterapia6.
Ten tekst niczego nie diagnozuje. Warto jednak porozmawiać ze specjalistą, jeśli rozpoznajesz u siebie kilka z tych sygnałów:
- masz epizody, w których jesz dużo i czujesz, że nie możesz przestać
- zdarzają się regularnie, nie tylko raz na jakiś czas przy świątecznym stole
- jesz w ukryciu albo szybko, żeby nikt nie widział
- po epizodzie czujesz silny wstyd, winę albo obrzydzenie do siebie
- myśli o jedzeniu zajmują Ci dużą część dnia
Od czego zacząć? Od lekarza rodzinnego, psychiatry albo psychologa lub psychoterapeuty, który zajmuje się zaburzeniami odżywiania. Jeśli masz już psychiatrę, który leczy Twoje ADHD, powiedz mu o jedzeniu wprost. To ważne dla planu leczenia, a nie temat „nie na tę wizytę”. Dobrym materiałem są zapiski z dwóch lub trzech cykli: kiedy pojawiały się napady, w jakiej fazie cyklu, po jakim dniu i po jakiej nocy.
Jeśli czujesz, że wstyd jest większy niż samo jedzenie, przeczytaj tekst o tym, skąd bierze się wstyd przy ADHD. Napady objadania nie są dowodem słabego charakteru. Są objawem, który da się leczyć.
Przejedzenie w święta: co pomaga bez diety i bez wstydu?
Święta to dużo jedzenia na stole, rozregulowany plan dnia, mało snu i często sporo stresu. Przegląd badań o zimowych świętach zwraca uwagę, że dla części osób to stresujący okres, który może prowadzić do jedzenia znacznie większych ilości7. Jeśli do tego Wigilia wypada Ci w fazie lutealnej, masz kumulację. Kilka rzeczy, które mogą pomóc. To praktyczne podpowiedzi, a nie zalecenia dietetyczne:
- Jedz regularnie w dniu Wigilii. Głodzenie się „przed kolacją” to częsty wstęp do jedzenia bez hamulców wieczorem.
- Pozwól sobie na to, na co masz ochotę. Wiele kobiet zauważa, że zakazane jedzenie kusi bardziej. Kawałek makowca bez komentarza smakuje lepiej niż walka z nim przez cały wieczór.
- Zrób przerwę od stołu. Spacer, zmywanie, zabawa z dziećmi. Przy ADHD siedzenie godzinami przy jedzeniu, z którego nie ma ucieczki, to podwójne wyzwanie.
- Uważaj na przebodźcowanie. Hałas i pytania rodziny podkręcają napięcie, a jedzenie bywa najszybszym sposobem, żeby je rozładować. Więcej w tekście o przebodźcowaniu u dorosłych z ADHD.
- Bez „od jutra dieta”. Wiele kobiet zna to błędne koło: zakaz, napięcie, kolejne przejedzenie. Następnego dnia po prostu jedz normalnie.
- Bez komentarzy o ciałach. Swoim i cudzym. Możesz też poprosić bliskich, żeby w tym roku obyło się bez uwag o tym, kto ile nałożył.
Jeśli zauważasz, że w gorszym tygodniu cyklu jedzenie łączy się z mgłą w głowie i zmęczeniem, zajrzyj też do tekstu o mgle mózgowej przed okresem. Często to jeden i ten sam tydzień.
Najczęstsze pytania
Dlaczego przed okresem tyle jem?
W fazie lutealnej, czyli w drugiej połowie cyklu, apetyt u wielu kobiet rośnie. Metaanaliza 15 zestawów danych pokazała, że kobiety jedzą w tej fazie średnio więcej niż w pierwszej połowie cyklu. To normalna reakcja organizmu na zmiany hormonalne, a nie brak silnej woli.
Dlaczego przed okresem mam ochotę na słodycze?
Przy PMS w fazie lutealnej rośnie tak zwany głód hedoniczny, czyli ochota na jedzenie dla przyjemności, a nie z głodu. Słodkie i tłuste jedzenie szybko poprawia nastrój, więc w gorszym tygodniu kusi najbardziej.
Czy ADHD ma związek z kompulsywnym jedzeniem?
Badania pokazują, że osoby z ADHD częściej mają zaburzenia odżywiania, w tym zaburzenie z napadami objadania się. Najbardziej spójny jest związek z impulsywnością. Nie znaczy to, że każda osoba z ADHD będzie mieć napady objadania.
Kiedy napady objadania to powód do wizyty u specjalisty?
Gdy powtarzają się regularnie, czujesz w ich trakcie utratę kontroli, jesz w ukryciu albo po epizodzie pojawia się silny wstyd lub wina. Zacznij od lekarza rodzinnego, psychiatry albo psychoterapeuty, który zajmuje się zaburzeniami odżywiania. Zaburzenie z napadami objadania się leczy się przede wszystkim psychoterapią.
Jak nie przejeść się w święta?
Pomaga regularne jedzenie w ciągu dnia zamiast głodzenia się przed kolacją, przerwy od stołu, ograniczenie bodźców i rezygnacja z planu „od jutra dieta”. Plan zakazów po przejedzeniu łatwo zamienia się w błędne koło. Następnego dnia po prostu jedz normalnie.
To materiał edukacyjny, nie porada medyczna. Nie diagnozujemy zaburzeń odżywiania i nie dajemy porad dietetycznych. Jeśli jedzenie wymyka Ci się spod kontroli, porozmawiaj z lekarzem, psychiatrą albo psychoterapeutą.
W MierzSię możesz zaznaczać „jadłam regularnie”, sen, nastrój i dzień cyklu, a ochotę na słodycze albo napad jedzenia dodać jako własny objaw i odhaczać jednym kliknięciem. Nie liczymy kalorii i nie pytamy o wagę. We Wzorcach zobaczysz, w których fazach cyklu ten objaw się pojawia.
Zobacz, w którym tygodniu jedzenie rządzi
Zaznaczaj dzień cyklu, sen i to, co dla Ciebie ważne. Po dwóch, trzech cyklach zobaczysz wzór, a z nim argument na wizytę. Podstawa zawsze za darmo, bez karty.
Załóż darmowe konto → za darmo · bez karty · ok. 2 minuty dziennie